Yaşam ve Zaman

Hogir Botan ✍️ Yaşam ve Zaman

Kimileri gelecekte, kimileri geçmişte, kimileri de an’da yaşar. Her bir zaman yolculuğu bazı anlamlara tekabül eder. Bu zaman yolculuğu insanın kendisini yansıtır. Tabi bir de yaşama ve gerçeğe nasıl yaklaştığını ortaya koyar. Bizler bu zaman yolculuğunun neresindeyiz? Geçmiş dediğimiz şey tarihtir aslında, yani dünümüzün bugünümüzün ve yarınımızın aynasıdır. Ama bizim geçmişimizi görebilmemiz demek, dağın ardını görebilmek demektir. Tarihle yaşamak aslında özüne kavuşma istemidir. Sadece bir bilgi birikimi edinmek değil, bir bilince ulaşmaktır. An’a anlam verebilmenin ya da an’ı hakkınca yaşayabilmenin kaynağı oradadır. Bir ağaç sadece yapraklarıyla veya dallarıyla tanımlanamaz. Ağacın tanımlanabilmesi için köküne varmamız gerekir, nerelere uzandığını bilmemiz gerekir. Tarih sadece nostalji yapmak için değildir, tarih bilinci edinmek insanın farkına varması demektir. Farkına varan insan duyarlılığa ve sorumluluğa ulaşmış insan demektir. Bir sorunun ele alış tarzında ayrıntıları incelemek daha doğru bir sonucu ortaya çıkarabilir. Psikoloji bilimi klasik anlamda ruh bilimi ve bilgisi olarak ele alınır. Yani bir nevi kişinin duygu, his ve bilinç dünyasıdır. Dışarıdan bakıldığında anlaşılmayan ama çözümlendiğinde anlaşılabilen, insanın habitusudur. Yani insanın her şeyiyle tahlil edildiği bir çözümleme metodu olarak da ele alabiliriz. Bu metodu diyalektik bir temelde ele almak daha sonuç alıcı olacaktır.

Kürdün hali savaş halidir. Kürdün tarihini ve içinde bulunduğu durumu anlayabilmek için sürekli savaşlar, ihanetler, soykırımlar ama tüm bunların yanında hep direnişler yaşayan bir halk gerçekliği olduğunu bilmek önemli. Sosyoloji savaş psikolojisine göre de şekillenmiştir. Aynı zamanda Kürdün hali bir direniş halidir. Bu direniş hali şimdiye kadarki bütün iktidar birikimlerinin reddidir. Savaş hali yaşamın her alanında olgunlaşmayı, tecrübeyi ve tecrübenin bilince dönüşmesini sağlar. Çünkü bu hal derslerle dolu bir haldir. Bu uzun süreli halin ortaya direngen ve savaşçı bir ruhu çıkardığı bilinir. Yenilgiyle sonuçlanmayan bu süreç kişiyi hep bir önceki zamandan daha güçlü kılar. Burada iki taraflı bir irade savaşı yaşandığı için sosyolojide yanlışlardan doğruları, doğrulardan yanlışları çıkarmak bu sürecin en büyük kazanımı olarak görülür. Uzun soluklu mücadele içerisinde kalan toplumlarda verilen emek ve fedakarlıkla ortaya çıkan sonuç, kendinden ödün vermektir. Bu süreç o toplum ve amaç arasında kopmaz bir bağ oluşturur. Uzun süreli olması sebebiyle her bireyde zaman aktıkça bir arzu gelişir. Bu arzu genellikle özgürlük arzusu olarak yaşanır. Bu özgürlüğün zaman geçtikçe değer kazandığının da farkında olmaktır. Bütün olumsuzluklara rağmen inat ve ısrar, bir kişiliğe bürünür. Özellikle sömürge toplumlarda dışardan gelen saldırılara karşı içe kapanma, insanın kendinden birini aramasını sağlar.

Bu birliktelik gerçekleştirilir, bu bir nevi varlığını sürdürmenin de şartı olarak düşünülür. Böylelikle insan ilişkilerinde maneviyat ve sadelik hakim hale gelir. Mücadele içerisinde yaşanan acılar ve sevinçler duyguların kabarmasına ve yalınlığıyla yaşanmasına vesile olur. Toplumsallık güç kazanırken, yaşam anlamla buluşur. Bu insanın geçmişle gelecek arasında sıcak bir bağ geliştirmesini sağlar. Hafıza iz bırakan bütün an’ları ve duyguları depolar. Kürt sosyolojisindeki hafıza geleneği burada daha fazla devreye girer. Bu durum hep tarihle yaşamayı gerekli kıldığı için doğalında sorumluluk bilinci gelişir. Kürdistanda tarih boyunca muhalif ve karşıtlığıyla tanınan Kürtlerin bir serhıldan kültürünün olduğunu bilen sömürgecilik, reflekssizliği yaratmak ister. Çünkü serhıldan kültürü köklü bir geleneğe dayanır ve bunu ifade ederken daha iyi anlaşılması için kişide nasıl vücut bulduğunu açabiliriz. Kürdistan tarihinin her bir döneminde serhıldanların gelişmesi, değiştirilmek istenen Kürdistan sosyolojisine bir karşı koyuştur. Burada kabul ve reddin keskinliği yaşanır. Yaşanan özgüven gücünü tarihinden ve geleneğinden alır. Her bir serhıldanın temelinde öz güce dayalı bir meydan okuma yaşanır. Yoksa hali savaş hali olan bir sosyolojinin ayakta kalabilmesinin imkanı yoktur. Bugüne kadar taşınan bu kültür hala sürdürülerek korunuyor. Sömürgecilik insan gerçeğinde ortaya çıkan bu ruhu dağıtmak ve bunu bir teslim alma aracına dönüştürmek ister. Burada ruhun isteme göre şekillendirilmesi ve ruhun satın alınması gerçeği yaşanır.

Ruhun satın alınması kişinin bilfiil teslimiyetini ifade eder. Yani hücrelerine kadar kullanılmaya açık bir bireyden söz ediyoruz. Ruhun teslim alınmasının bir aracı kaygı psikolojisidir, bu psikoloji yaşamınmın bütün alanlarına sirayet ettirilir. Kürdistanda geliştirilen bazı katliamlarla da amaçlanan budur. Bu psikolojinin hakim kılınmasının sebebi insanın zindeliğinin öldürülmek istenmesidir. Burada bireyin etkisizleştirilmesi, bütün reflekslerinin yontulması yaşanır. Aslında toplumsal ve ulusal kaygıların yerine bireysel kaygılar ikame edilerek gerçek perdelenir. Her ne kadar bu ikame edilmek istense de en güncel yanıyla Kürt sosyolojisi dünya toplumlarınca, Rojava devrimiyle birlikte cesaretle özdeşleştiriliyor. Günümüzde liberalizmin, tarihimizde ise düşman gerçeğinin hakim kılmak istediği bir diğer algı “bana dokunmayan yılan bin yıl yaşasın”dır.

Burada kişide düşman sadece ona karşı olana saldırır gafleti yaşanır. “Kime ne oluyorsa beni ilgilendirmez” kanısına ulaşan bireyde yaşanan umursamazlık, kendini kandırmak ve tatmin etmektir sadece. Burada parçalama, toplumu teslim alma hedefinin bir yöntemidir. Halbuki Kürdistan’da yaşayan her bireyin kaderinin birbirine bağlı olduğuna şahit olunmuştur. Mezopotamya’da toplumsallıkla bütünleşen, içselleştirilen Kürt kabilelerinin katliamcı imparatorluklara karşı yüzlerce yıllık savaşı vardır. Özgürlük Hareketi’nin ayrıcalığı Kürdün halini tanımlayabilmesi, doğru ve gerçekçi bir tarzla ele almasıyla bir zihniyet devrimi inşaasına girişmesidir. Kürdün özüyle buluşmasını hedeflemesi kendini tanımasını sağlayarak yeni bir çıkışı amaçlamasıdır. Soykırım ve katliamlar yaşayan toplumlarda duygu dolu olmanın ve yaşamanın yanında duygusallık da yaşanır. Duygusallık köleliğin belirtileridir. Duygusallık gelişimin önündeki en büyük engellerden biridir. Duygusallık tek başına ileriyi görememenin, an’a çakılı kalmanın, iddialı bir hedef ve amacın gelişememesinin de kaynağıdır. Kürt sosyo-psikolojisinde yaşanan bu durum stratejik ve politik düşünce tarzının gelişmemesinin de sebeplerindendir. Duyguların da aklı ve stratejisi vardır. Hatta duyguların akıl ve stratejisi deneyime dayanır ama esas sorun bunun tek yönlü yaşanmasıdır.

Bugün ortaya çıkan bilinç ile bu düşünce tarzı geliştirilen stratejiyle biraz aşılmış olsa da bunu gerçekleştirmek yani uygulamak daha görünür kılacaktır. Kürt gerçeğinde yeni bir düşünce tarzı ve aklının geliştirildiği ve buna ihtiyaç olduğuna dair bir ikna durumu da vardır. Bu durum tek başına bile Kürdün geleceğe ve kendine dair yaklaşımını gösterir. Günümüzde modernitenin etkisi altında yaşayan toplumlara rağmen kendisini koruyabilmiş, saldırıların odağında olmasına rağmen kendisini geliştirebilmiş bir sosyolojiden söz ediyoruz. Bir toplumun yaşayabileceği en ağır koşulları yaşayan ama bu koşulları tamamıyla lehine çeviren bir sosyolojik gerçeklik var karşımızda. Bir bütün olarak ele alındığı zaman her anlamıyla tarihsel bir birikim vardır. Bu tarihsel birikimin diyalektik bir düşünce tarzıyla ele alınması doğru sonuç çıkarmaya yardımcı olacaktır. İnsanın kendisini bir iç sorgulamadan geçirerek bir hesaplaşmayı yaşaması onu belirli gerçeklere ulaştıracaktır. Kişinin kendisini tanımasının yolu veya varlık olarak nereden ve nasıl geldiğini anlamasının yolu felsefik yöntemdir, yani sorgulama yöntemidir. Aşinası olduğu hafıza geleneği ve kültürünün dinamikleştirilmesi bu iç sorgulamanın doğru bir tarzı yakalamasını sağlar. Bu muhasebe insanın en çok kendisiyle yüzleşmesine daha da önemlisi farkına varmasına yol açacaktır.